Ikona jest szczególnym rodzajem malarstwa i jako taka ma swój konkretny język wyrazu. Ikona kanoniczna musi przedstawiać świętych i biblijne wydarzenia w zgodzie z Ewangelią i Tradycją. Kanon ikonograficzny kształtował się w ciągu wieków na podstawie orzeczeń soborów, tradycji Kościoła, pism Ojców Kościoła, hymnografii, apokryfów i tekstów liturgicznych. Jego wykładnikiem są hermeneje - szczegółowe opisy zawierające wskazówki dotyczące sposobu malowania i przedstawiania postaci (typ stroju, obecność przedmiotów, symbolika kolorów). Ikony, które powstawały w czasach bizantyjskich cechują m in. wydłużone proporcje postaci i odwrócona perspektywa.

Kanon ikonograficzny nie ogranicza wolności twórczej malarza ikon, ale - powołując się na Tradycję i nauczanie Kościoła - nie pozwala na zbyt naturalistyczne, czy subiektywne ujęcie tematu. Ikona bowiem ukazuje misterium świata duchowego, przebóstwionego, a zatem nie może być odbiciem osobowości artysty i jego indywidualistycznej percepcji świata. Z drugiej jednak strony ikony Teofana Greka nie mieściły się w ówczesnym kanonie, nie mówiąc już o Trójcy Świętej Andrzeja Rublowa, której przed nim nikt w ten sposób nie namalował. Kanon ikonograficzny jest zatem pojęciem otwartym - dotyczy bowiem czegoś, co jest żywe i ciągle się rozwija. 

Z zasady głoszącej, ze ikony winny być przedstawieniem uobecniającym Praobraz wynika zupełnie inny niż w sztuce zachodniej stosunek między oryginałem a jego powtórzeniem - inne jest kryteria ich wartościowania. Ponieważ wszystkie powtórzenia, ile by ich nie namalowano, posiadają tę samą wartość sakralno - mistyczną, tę samą energię Praobrazu i w niczym nie są lepsze lub gorsze od oryginału, z którego zostały sporządzone. Każda prawdziwa, tj. kanoniczna, ikona  - zgodna z Archetypem - jest ikoną cudowną. Ikony Chrystusa, Bogurodzicy, świętych są odbiciem swego Praobrazu i miejscem obecności przedstawionych osób, co potwierdza Kościół w akcie poświęcenia ikony. 

Dla wielu współczesnych artystów ikona jest zjawiskiem estetycznym, przez który starają się wywrzeć wpływ emocjonalny na odbiorcy. Ikona jednak nie ma za zadanie zaszokować widza. Zadaniem ikony jest wyciszenie zmysłów. Wielu artystów kładzie nacisk na indywidualizm, ikona ma natomiast przekazywać wartości teologiczne, wspólne dla całego Kościoła. Np. szczególne zainteresowanie pociemniałymi od starości ikonami jest sztucznym i niewłaściwym stosunkiem do ikon, które są tworzone w jasnych kolorach, aby oddać radość i świetliste piękno Bożej chwały.