Etapy powstawania ikony

Przygotowanie

Umiejętność pisania ikon jest darem obcowania ze sferą świętości, dlatego ikonografowi nie może być obojętny temat obrazu, nie powinien również podejmować się wykonania go bez znajomości wydarzenia czy postaci, którą chce przedstawić. Według tradycji ikonografami byli mnisi, jako osoby zgłębiające znajomość Pisma świętego i życiorysów świętych. Duże znaczenie w powstawania ikony ma modlitwa - o czystość intencji w podjęciu dzieła, o umiejętność jego wykonania oraz o wierność (trafność) przedstawienia, aby obraz mógł służyć modlitwie i czci Boga i jego świętych. 

 Podobrazie - deska i grunt

Do wykonania ikony używa się drewnianej deski. Drzewo jest symbolem życia - na nim rosły w Raju życiodajne owoce, drzewo Krzyża stało się nowym Drzewem Życia, które na owrót dało człowiekowi dostęp do wieczności. Często w desce pod ikonę wyżłobione jest wgłębieni, tzw. kowczeg, czyli arka, która zawiera w sobie świętość - tu, wizerunek Chrystusa lub świętych. Taką suchą i gładką deskę po zaimpregnowaniu pokrywa się warstwami specjalnie przygotowanego gruntu klejowo-kredowego i po wyschnięciu polerujemy do uzyskania gładkiej powierzchni.

Szkic

Szkic pod ikonę wyznaczany jest również odpowiednimi kanonami, stosownymi do określonej sceny, które zostały wypracowane przez tradycję (podlinniki). Postać czy scena przedstawiane są zawsze w pewnym uproszczeniu, zarysie symbolicznym tak, aby nie zatrzymywać na samej formie, lecz wskazywać na tego, kogo przedstawia. W tak symboliczny sposób zarysowana jest twarz jak i draperie szat. Szkic przenosi się na podobrazie metodą kalki - rozcierając wcześniej pigment na spodniej stronie kartki podlinnika i odwzorowując linie szkicu. 

Złocenie    

Kolejnym etapem jest złocenie. Bardzo wiele starych ikon przedstawia postacie na złotym tle. Ponieważ złoto jest szczytem kolorów, dlatego właśnie ono najlepiej może oddać transcendencję, świętość, "Bożą energię", w której udział mają święci. Symbolicznym przedstawieniem świętości jest również złoty nimb, okalający głowę.

Do pozłoty można użyć złota prawdziwego (tzw. transferowego lub wiatrowego) lub szlagmetalu (metalowej folii na bazie brązu). Jako medium używa się mikstionu - chudego lub tłustego, którym pokrywa się złocone powierzchnie, po czym nanosi pozłotę.

Sankir i medium 

Sankir to ciemny podkład pod wizerunek. Używa się do tego w większości naturalnych pigmentów, które są wyrabiane "z prochu ziemi". Tak jak ciało pierwszego człowieka zostało ulepione z gliny, tak też ikonę, która jest "ciałem" tego co wyraża - świętości - wykonuje się z tworzywa ziemistego. Technika malarska, którą się stosuje w ikonie, to technika tempery chudej. Polega ona na nakładaniu cienkich warstw pigmentu ze spoiwem żółtkowym. Spoiwo (medium) sporządza się z kurzego żółtka i wody destylowanej lub białego wina.

Szaty

Kolor szat należy dobrać stosownie do charakteru postaci (męczennik, patriarcha, mnich). Kolory maja swoje znaczenie symboliczne i są przypisane niejako na zasadzie atrybutu danej postaci. Rozjaśnienia szat dokonuje się w ten sposób, że do koloru podkładu dodaje się jaśniejszy pigment, zazwyczaj ochrę lub biel, aby uzyskać efekt światła. Rozjaśnianie przebiega w 2 lub 3 warstwach.

Podmalunek ciała      

Fragmenty wizerunku przedstawiające części ciała wykonuje się przy użyciu ochry (czerwonej i żółtej) i bieli cynkowej (o dużych właściwościach transparentnych). Na przygotowany sankir nakłada się pierwszą warstwę ochry ciemnej (czerwonej), następnie mieszaninę ochry ciemnej i jasnej, później ochrę jasną z dodatkiem bieli cynkowej - tak aby wyłonił się wyraźny zarys twarzy i dłoni. Podmalunek ten sporządza się "na wyrost", tzn. uzyskując jaskrawsze, bardziej kontrastowe elementy, gdyż technika tempery charakteryzuje się wzajemnym przenikaniem kolorów, co w rezultacie, po całkowitym wyschnięciu farb daje efekt bardziej stonowany. Kiedy na sankir nakłada się bezpośrednio ochrę żółtą dodając w kolejnych warstwach bieli cynkowej, trzeba po 2 ochrowych warstwach wykonać podrumienkę, używając do tego rozwodnionej czerwieni lub cynobru.

Bliki i kontur

Ostatnie szlify ikony polegają niejako na tchnieniu w nią życia. Zostają tu uwydatnione źrenice oczu a twarz i dłonie pokrywa się cienkimi białymi kreseczkami (używając do tego bieli cynkowej z niewielką domieszki ochry żółtej), tzw. blikami, które sprawiają, że ikona "błyszczy". Te światła (bliki) szczególnie uwydatnione wokół oczu to energie Boże, blask świętości Boga, który odbija się na obliczach jego synów i córek. Oni są Nowym Stworzeniem i pierwocinami nowego życia na ziemi. "To co stare minęło, oto wszystko stało się nowe" - nowością i nieskazitelnością Boga.

Wykończenie i podpis  

Wykończenie obrazu to obrysowanie nimbu linią konturową oraz dopracowanie ramy - zwłaszcza kiedy wizerunek nie jest umieszczony w naturalnym kowczegu (wgłębieniu). Nadanie ramie barwy ciepłej, sprawia, że postać osadza się w głębi.

     Ważnym elementem ikony jest podpis - wedle teologii i antropologii zawartej w Biblii, to co nie ma imienia, niejako nie istnieje. A znać kogoś po imieniu, to wniknąć w jego serce, być w bliskiej z nim zażyłości. Dlatego również ikonie nadaje się nazwę - nosząc imię tego, kogo przedstawia, jest zarazem oknem, furtką prowadzącą do bezpośredniego spotkania ze świętym. Tak więc imię tej ikony, to Isis Christos . Zachowuję tu pisownię grecką, wraz z przysługującymi jej skrótami. Podobnie napis na papirusie jest w  języku, w którym została spisana Ewangelia - grece.

Głowa Chrystusa jest otoczona nimbem krzyżowym (okrąg w który wpisany jest krzyż) i podpisanym 3 greckimi literami (o-mega, o-mikron, ni), oznaczające imię Boga objawione w ST - "JEST".
Chiton (szata spodnia) powinien być koloru czerwono-sienowego, symbolizująć człowieczeństwo Chrystusa oraz Jego królewską godność Syna Bozego. Hymation (szatę wierzchnią) przedstawia się w kolorze niebieskim - symbolizującym bóstwo Chrystusa - lub zielonym - symbolizującym nowe życie. Razem kolory te wyrażają tajemnicę wcielenia Syna Bożego i zjednoczenia w jednej osobie dwóch natur - Boskiej i ludzkiej.
Całą ikonę podpisuje się monogramami będącymi skrótami od Imienia - Isos Christos

 

Hermeneia - pracowania pisania ikon - all right reserved